Turismoen argazkia
Udaberrian argitaratu du Argiak Turismoa. Desazkundera bidaia liburua, Donostiako Bizilagunekin taldeko Asier Basurtok idatzia. Liburua jendarteratzeko zer hobeto gaiaz tokian toki hitz egitea baino, turistifikazioaren gaia lantzen duten eragileekin solasean. Hala egin dugu, ordubeteko hizketaldi atseginak sortuta. Bilbon, Iruñean, Sopelan eta Gasteizen entzundakoak dira testura ekarritakoak. Erretratu bat da Euskal Herriko panoramarena, argazkien atzeko aldearena. Turismo bidaiaren atzeko argazkia.
Euskaraberri / Baskultur.info: Turismo bidaiaren atzeko argazkia: Bi pertsona Donostian, Kontxako badian, argazki bat egiten. (argazkia foku / Argia aldizkaria)
(2026-09-05)
GURUTZE FRANKISTA BAT GUTXIAGO
Ernai Gazte Antolakundeak erreketeen omenez Isuskitza mendian 1940an jarritako gurutze frankista bota du. Gazte antolakundeak «faxismoak Euskal Herrian tokirik ez duela» aldarrikatu du eta irailaren 13an Donostian deitutako manifestazioan partze hartzeko deia luzatu du. Isuskitza mendian 1936ean Eusko Gudarostearen kontrako batailan hildako errekete eta soldadu frankisten omenez 1940an jarritako gurutze frankista eraitsi du Ernaik bart gauean. – Gazte antolakundeak ohar baten bitartez adierazi duenez, ekintza «faxismoaren gorakadaren testuinguruan» egin dute, eta haren bidez «ikur frankistek eta faxismoak Euskal Herrian tokirik ez duela» aldarrikatu nahi izan dute.
1936an, frankisten estatu-kolpe saiakeraren ondoren, hainbat gudu izan ziren Arabako eremu horretan, eta Isuskitza mendikoa izan zen garrantzitsuenetako bat. Izan ere, eusko gudariek garaipen esanguratsu bat lortu zuten bertan, geroago posizioa galdu arren. Lau urte geroago, 1940an, Arabako Foru Aldundiko agintari frankistek bere erorien omenezko monumentua eraiki zuten, Landako kontzejutik (Arratzua-Ubarrundia udalerrian) mendi tontorreraino zihoan gurutze-bide batekin. Hurrengo hamarkadetan omenaldiak izan ziren bertan. 86 urte ondoren Ernaik monumentu horren gurutze nagusia bota egin du, eta horrelako ikur frankistak kentzeko eskaera luzatu diete Euskal Herriko Udalei eta Aldundiei. Era berean, gazte antolakundeak, «faxisten ikurren kontra» eta «inongo zapalkuntzarik gabeko Euskal Herriaren alde borrokan» jarraituko duela nabarmendu du. Bide horretan, irailaren 13an Donostian 'Euskal Herria irabaztera! Faxismoari ez' lelopean egingo duten mobilizazioan parte hartzeko deia luzatu du. (naiz-baskultur)
(2026-09-03)
MORLANSEKO HILKETAK NOBELA BATEAN
Morlanseko hilketak oinarri hartuta ez fikziozko literatura ondu du Xabier Mendigurenek. Egiazko hilketak ardatz hartu eta ez fikziozko nobela idatzi du Xabier Mendigurenek. Gertukoen iturrietatik edan du protagonisten soslaiak sortzeko, lekuko izan zirenek buruan iltzatuta dituzten oroitzapenak ere aletu dizkie egileari eta bere gogoeta pertsonalekin osatu du liburua egileak. Donostia, 1991ko abuztuaren 17a. Aste Nagusiko larunbat goizean, Guardia Zibilak inguratu egin du Morlans auzoko Tolaretxe etxea, eta tiroka ekin dio bertan ezkutaturik dauden aktibista armatuen kontra. Tanketa eta metraileta, era guztietako armak batetik. Hiru lagun, Iñaki Ormaetxea, Patxi Itziar eta Jokin Leunda, pistola bana eskuetan, bestetik. Eta, hala ere, ordutan luzatuko da tiroketa... (Xabier Mendiguren, ostegun honetan, Donostian. / Jon Urbe / foku)
Egiazko gertakariak hartu ditu abiapuntutzat egileak. Lekukoen testigantzak, garaiko kronikak, bataren eta bestearen oroitzapenak, alde eta aldi desberdinak lotzen dituzten gogoetak ditu oinarri Xabier Mendigurenen (Beasain, 1964) ‘Morlans’ ez fikziozko nobelak. Itzea Urkizu editorea ondoan zuela aurkeztu du nobela ondu berria. Pixkanaka erretirorako bidea hartuko du Mendigurenek Elkarren eta Urkizuk hartuko dio lekukoa. Erabakiaren berri eman eta aurkezpenak egiteko baliatu du argitaletxeak ekitaldia. «Duela hiru urte kaleratutako ‘Oso latza izan da’ liburuaren uberan sortua da hau», adierazi du. «Joxe Arregiren heriotza eta haren gorpuaren argazkiaren istorioa, orduko giroa eta protagonisten bizitza kontatu nituen orduko hartan. Ordurako hasita nengoen liburu berri honetarako oharrak hartzen eta elkarrizketak egiten. 2024ko maiatzerako bukatuta neukan, eta orain arte ez dut kaleratu, izan ere tartean beste liburu bat atera nuen», gogoratu du.
Eleberrien paralelismoetan arakatuz, ondorengo hauek dituzte biek ala biek komunean: egiazko gertakariak landu ditut, gure historia hurbila, euskal gatazka agertzen da eta fikziorik ez egiteko hautua, baina bai literatura egiteko erabakia. «Nobelista eta ipuingilea naiz eta literatura ariketa moduan sortu dut, memoria historikoa eta transmisioa ardatz hartuta», azaldu du beasaindarrak. Zergatik ez fikzioa? «Intuizioz hartu ditut erabakiak eta oso garbi neukan ez fikziozko liburua egin nahi nuela. Benetako gertakariei diedan errespetua egon liteke atzean. Ez. nintzen hasiko asmatzen zer zeukan bakoitzak buruan, zer esan zioten elkarri... Nobelistak hori egiten du baina ez nuen egin nahi. Aurreko liburuan ere hala jokatu nuen», azaldu du.
HAMAR URTE
1981eko otsaileko gertakariak kontatu zituen orduan, 1991ko abuztuan gertatutakoak orain. «Hamar urteko aldea dago liburu batetik bestera. Beste garai eta giro bat zen bai gizartean, bai gatazka bizi izan zen moduan eta protagonisten jarreratan», nabarmendu du. Ehun orritan zehar, nahiko laburra da, «pasarte txiki askoren bidez erritmo bizia» ematen saiatu da Mendiguren. Hiru protagonistei eta hainbat lekukori jarri die fokua kontakizunean. Dozena bat elkarrizketa egin dizkie egun hura bizi zuten pertsonei. Denboran atzera egin du aurkezpenean. «Goizean goizetik Poliziak inguratuta zeukan Tolaretxe han bizi zirelako hiru ETAko aktibista. Haiek harrapatzera ala hiltzera joan ziren, behar bada. Lau ordu eta erdiko tiroketa izan zen. Batek pentsa lezake oso armatuta egongo zirela. Alde batean sofistikazio handiko armak zituzten, gas eta negar eragileak, zarata sortzen zutenak... etxe osoa zuloz beteta geratu zen. Barruan pistola bana eta pare bat kargadore, dosifikatuz joango zirenak. Orain gutxi han izan naiz eta bizilagun batek kontatu zidan Poliziak oso erraza zeukala haiek ateratzea, ez baitzuten ihesbiderik ate bakarra egonda. Komandoarekin bizi zen emakumea bai, atera zen, bere burua entregatzeko esan zioten poliziek», esan du. «Morlans esanda jende askori datorkio gogora gertaera hura. Liburu honek ez du asmaketarik, kontatutakoan ez dago deskubrimendu handirik. Zer dauka liburua izateko merezi duena? Batetik gertaerekin batera tartekatzen diren gogoetak eta bertan hil zirenen profilak edo biografia laburrak eskaini ditut. Hor bai, pasarte hunkigarriak, barregarriak... daude. Bakoitzaren senide eta lagunekin egon nintzen, hainbat istorio kontatu zizkidaten. Horrek egitura ematen dio liburuari», kontatu du.
HASIERAKO BIDETIK ALDENDU
Aitorpen bat ere egin du ekitaldian. Ez du hasierako asmoa bete, «idatzi ahal izan dudan liburua da», esan du. «Ez nuen horrela idatzi nahi, ‘Oso latza izan da’ liburuan protagonista hila zen eta gertatutako bizitza kontatu behar nuen. Hemen egun hartan beste atxiloketa asko egon ziren Donostian, komandoarekin lotutako pertsonak, gazteak. Haiekin hitzegitea zen asmoa, biziak eta hildakoak agertzea. Elkarrizketak egiten ari nintzela batek esan zidan ‘abokatuak esan digu ez agertzeko inongo liburutan Covite eta inputazio berriak asmatzen ari dira. Askotan gero ezerezean geratzen da baina beldurra eta mehatxua hor geratzen da’. Aldatu egin nuen hasierako asmoa. Biziak ez badira hildakoak izango dira protagonista, pentsatu nuen. Idatzi ahal izan dudan liburua da eta oso pozik nago egindakoaz. Atxilotutako pertsona haiek 20 urtetik gora egon ziren kartzelan eta teorian Estatuarekin zuten zorra ordaindu dute baina ezpata zorrotza gainera etortzeko beldurrez bizi dira. Ez omenaldirik, ez elkarrizketarik... hau bada aipatu beharrekoa», adierazi du aurkezpenean.
«Orain gutxi Futboleko Mundu Txapelketa izan da. Finalaren egunean, ihesi, zinemara joan nintzen Cristoper Nolanen ‘La odisea’ ikustera. Ulisesen ibiliak eta etxera itzultzeak kontatzen ditu. Bukaerak atentzioa eman zidan. Ez da liburuko amaiera baina filmean sartu dute. Ulises Ithakara itzultzen da, etsaiak garbitu, erresuma berreskuratu, emaztearekin elkartu, eta esaten du itsasontzia hartu eta mendebalderako bidea hartuko duela hildako lagunak agurtzera. Hildakoak ohoratzea ideologia guztietak kanpo dago eta Morlansekoekin ezin da plakarik jarri edo agur eta ohore ekitaldirik egin», esanez amaitu du aurkezpena. (naiz-baskultur)
(2026-08-31)
MOBILIZAZIO ANTIFAXISTAK
Mobilizazio antifaxistak egingo dituzte etzi Hego Euskal Herrian, salatzeko ultraeskuina migratzaileak deshumanizatzen ari dela. Elkarretaratze faxistak egingo dituzte asteazkenean Bilbon, Donostian eta Gasteizen, Ceutakoa "inbasioa" izan zela argudiatuta. Horri erantzunez, hainbat kolektibok mobilizatzeko deia egin dute hiru hiriburuetan, eta Iruñean. Ohartarazi dute eskuin muturra egoera baliatzen ari dela diskurtso faxista zabaltzeko, eta "ezinbestekoa" dela hori geldiaraztea. Lehenik migratzaileen aurkako mezu arrazistak zabaldu zituzten sareetan; gero, hondartzako kanpalekuak erre zizkieten; eta, orain, mobilizazio faxistak antolatu dituzte. Ceutako (Espainia) egoeraren harira, bolo-bolo ari da zabaltzen eskuin muturra. Hain justu, asteazkenean, irailaren 2an, mobilizatzera dei egin du ultraeskuinak, eta Hego Euskal Herriko zenbait hiriburutan ere egingo dituzte elkarretaratzeak; Bilbon, Donostian eta Gasteizen egingo dituzte, Bizkaiko Voxek, Gasteizko PPk eta Donostiako Lo que no te cuentan de Donosti kanalak deituta.
Horren aurrean, Euskal Herriko hainbat kolektibok eta mugimenduk mobilizazio antifaxistak antolatu dituzte Bilbon, Donostian, Iruñean eta Gasteizen, arrazakeriaren eta faxismoaren aurka, Ez nahastu etsaiz lelopean. 20:00etan izango dira elkarretaratzeak, hiriburuetako udaletxeen parean. Gedar kazetak jaso du albistea. Kolektiboek salatu dute begirada "miseria sortzen" duenarengan jarri behar dela, eta ez "miseria pairatzen" duenarengan, hau da, fokua migratzaileak deshumanizatzen ari direnengan jarri behar dela. Era berean, ohartarazi dute eskuin muturra eta faxistak egoera baliatzen ari direla migratzaileen aurkako mezu arrazistak zabaltzeko, eta "beharrezkoa" dela hori geldiaraztea. (argia-baskultur)
(2026-08-30)
SALBA DEZAGUN EUSKARA?
Euskararen egoera larria omen da. 1979an, Autonomia Estatutuaren bidez, euskararen koofizialtasuna ezarri zenetik datuek adierazten dutena, dirudienez, ez da oso baikorra bere garapenari dagokionez. Noski, datuak ez dira inongo jainkoren hitzak, gizakion asmakuntza baizik. Eta gizakiok egiten duguna, arlo politikoari dagokionez, bereziki, ez da datuen erabilera garbia eta objektiboa. Euskararen egoera larria omen da. 1979an, Autonomia Estatutuaren bidez, euskararen koofizialtasuna ezarri zenetik datuek adierazten dutena, dirudienez, ez da oso baikorra bere garapenari dagokionez. Noski, datuak ez dira inongo jainkoren hitzak, gizakion asmakuntza baizik. Eta gizakiok egiten duguna, arlo politikoari dagokionez, bereziki, ez da datuen erabilera garbia eta objektiboa; aldrebes, askotan, gure interesak defendatzeko, datuekin jolasten gara halako moduz: gure aldekoak direnak azpimarratzen ditugu eta gure interesen kontrakoak direnak isilarazten ditugu. Eta printzipio honek balio du hala hizkuntzei dagokienez nola hauteskunde proiekzioei dagokienez, besteak beste. (Julen Goñi, filosofiako katedraduna / berria)
Gauzak horrela, euskarari buruzko datuak interes politikotik zein mundu afektibotik urrun aztertu behar ditugu, baldin eta zein den benetako egoera ezagutu nahi badugu. Eustaten datuak hauek dira: 1986an, elebidunak (elebidun pasiboak barne) %39,41 ziren; 2021ean, %57,82. Lehen hizkuntzari dagokionez, 1986an, euskara edo euskara eta gaztelania lehen hizkuntza zutenak % 24,29 ziren, eta 2021ean, berriz, %24,20. Datu horiek zera erakusten dute: 35 urtean euskaraz hitz egiteko gai direnen kopurua %18,41 igo dela, baina hizkuntza lehentasunari dagokionez, ehunekoak berdin mantentzen direla. Lehen datuei erreparatzen badiegu, euskara aurrera doala eta pozik egoteko modukoak direla esan daiteke. Bigarren datuek, berriz, kontrakoa esaten digute. Zeri eman lehentasuna euskararen egoera zein den epaitzeko?
Hizkuntzek bizirik diraute eguneroko komunikaziorako erabiltzen badira. Bai, dudarik gabe, haietaz irakurtzea eta bere gramatika, historia eta literatura ezagutzea ere lagungarria da, baina latinaren gramatika, historia eta literatura ezagunak dira, eta hizkuntza hila da. Jakintsuek diotenez, bi astean behin hizkuntza bat desagertzen da, asko dokumenturik utzi ez dutelako; beste asko, ordea, hiztunik geratu ez delako. Gaur egun, hizkuntza asko desagertzeko arriskuan daude: ba al da euskara haietako bat? Hizkuntzak, oro har, desagertzen dira arrazoi hauengatik:
• Arestian esan dudan bezala, hizkuntzak desagertzen dira erabiltzen zituzten herriak desagertzen direlako edo desagerrarazten dituztelako.
• Presio soziopolitikoa eta ekonomikoa: hizkuntza nagusiek (ingelesa, espainiera, frantsesa, eta abar) enplegu, hezkuntza eta gizarte-mugikortasun aukera handiagoak eskaintzen dituztelako.
• Hizkuntza politikak: gobernuek hezkuntzan, administrazioan eta komunikabideetan hizkuntza ofizial bat inposatzen dutelako.
• Migrazioa eta urbanizazioa: hirietara joatean, komunitate indigenek hizkuntza nagusia hartzen dutelako.
• Globalizazioa: komunikabideek eta nazioarteko merkataritzak hiztun gehiago dituzten hizkuntzak bultzatzen dituztelako.
• Belaunaldien arteko transmisioaren galera: gurasoek beren ama hizkuntza seme-alabei hitz egiteari uzten diotelako, askotan, diskriminaziotik babesteko argudiopean.
• Hizkuntza mantentzeko eta garatzeko erabili diren baliabideak ez direlako egokiak izan.
Arrazoi hauek guztiak, azkena izan ezik, baziren Euskadik eskumenak lortu zituenean; hortaz, ezin da esan gure gobernariek ez zituztela ezagutzen. Ondorioz, zazpigarren puntuan aipatzen denari erreparatu behar diogu hartutako neurriak zuzenak izan diren edo ez jakiteko. Dirudienez, ez da nahikoa izan koofizialtasuna lortzea, hezkuntzan ezarri diren ereduak, hezkuntza publikoan ia bakarrik euskaraz ikasteko aukera egotea, administrazio publikoko lanpostuak lortzeko euskarari ematen zaion garrantzia, komunikabide batzuk euskaraz izatea, kultura eta enpresa arloetan eman eta ematen diren diru laguntzak… Azken batean, ikastetxeetan euskaraz eta euskara ikastea, lanpostuak lortzeko jendeak euskara ikastea eta komunikabide batzuk euskaraz egotea ez da nahikoa izan euskararen egoera hobetzeko gaztelaniarekiko.
Ikastetxeetan euskaraz eta euskara ikastea, lanpostuak lortzeko jendeak euskara ikastea eta komunikabide batzuk euskaraz egotea ez da nahikoa izan euskararen egoera hobetzeko gaztelaniarekiko
Jakin badakit hizkuntza arloan aditu asko dagoela, baina, barka iezadazue nire ausardiagatik, jakitunak ez garenok ere zerbait lagungarria esateko gai izan gaitezkeelakoan nago. Hauek dira nire burutazioak:
• Oso zaila da nahitaezkoa dena maitatzea.
• Utilitarismoa agian egokia da printzipio moral bezala, baina ez hizkuntzak salbatzeko. Zenbait lanpostutarako (hezkuntzarenak eta hiritarrei arreta emateko direnak izan ezik) euskararen ezagutza saritzeak ez du balio izan lanetik kanpo, eta gehienetan ezta lanetan ere, gaztelaniaren aldean euskararen erabilera hobetzeko.
• Umeek euskara ikasten badute ere ezin dute erabili euskara ez dakiten gurasoekin eta beste senide askorekin, eta arlo hau oso gaizki tratatua izan da. Helduek komunikazio euskara ikas zezaten doakoa eta lanorduetatik liberatua izan behar zuen, pertsona askok ezin baitute ordaindu, eta, gehienetan, lanordutegitik kanpo egin behar baitute.
• HABE, AEK (neurri txikiagoan) eta euskararen irakaskuntzan diharduten gainerako erakundeak, eguneroko komunikazioa ahalbidetzen duen euskara irakasten den leku bat izan ordez, tituluak lortzeko akademia bihurtu dira, nahiz eta tituluak lortzeko azterketen estatistikek diotena ez den batere positiboa.
• Euskalki anitzen existentzia eta mantentzeko askoren borondatea ez da lagungarria. Kristorenak egin euskara ikasteko eta, askotan, ia ez duzu fitsik ulertzen euskara batua erabiltzen ez den herrietan. Agian, beste arloetan izaten den eskualdeen arteko lehiakortasuna euskararen eremura eraman da eta inork ez du amore eman nahi, gure hizkuntzaren garapenerako oso kaltegarria delarik.
• Euskara ikastea zaila da, eta munduko beste tokietatik datozenek zailagoa dute, gehienak euskararekin zerikusirik duten testuinguruetatik kanpo bizi baitira.
Etorkinen kopurua handituz doa eta euskara, oro har, berdin mantentzen da komunikazio arloan. Ba al dute gure arduradun politikoek pentsatu zer den giza erlazioei dagokienez irla batean bizitzea eta hizkuntza ezezagun bat ikasi behar izatea? Beltz edo txinatar batzuk aterata euskaraz hitz egiten, islatzen al da haien benetako errealitatea euskararekiko? Gabezia hauek guztiak, eta ziur aski egongo diren beste batzuk ere, izan beharko lukete euskara berpizteko programa baten ardatzak. Bestela, zoritxarrez, beste 50 urte igaro ondoren, egoera antzekoa izan daiteke. (borreruak2-baskultur)
(2026-08-29)
HANDALA, PALESTINARREN SINBOLO
Palestinarren sinbolo Handala pertsonaiaren sortzailea hil zuen Israelek Londresen. Duela 39 urte, 1987ko abuztuaren 29an, Palestinarrentzat sinbolo bat den Handala pertsonaiaren sortzaile Naji al-Ali marrazkilaria hil zuten erbestean, Londresen. Tiro bat jasota, hilabete koman egon zen. Hilketa sekula argitu ez bazuten ere, susmagarri nagusiak halako operazio ugari egin izan dituen Mossadeko agenteak ziren. Israeldar zein arabiar agintariekin kritiko, gatazka palestinarraren inguruko zinta satiriko gordinak egiteagatik zen ezaguna Naji al-Ali.
Bere pertsonaia Handala zen, egunkari batean egunero argitaratzen zuen tiran agertzen zen eta Israelen okupazioaren lekuko izan zen: aurpegia ezagutzen ez zitzaion haur errefuxiatu palestinarra zen, beti bizkarrez. Israelek hamarkadak daramatza palestinarren elite politiko, sozial eta kulturala atentatu selektiboen bidez hiltzen, izan Palestinan edo atzerrian. Helburua, askapen mugimendua gidaritzarik gabe utziz etengabe ahultzea. (argia-baskultur)
(2026-08-28)
EUSKARAZ EGIN NAHI
Batxilergoa euskaraz egin nahi izatea "ergelkeria" zela esan zuen Espainiako presidenteak. Duela 50 urte, 1976ko abuztuaren 28an, Batxilergoa euskaraz egin nahi izatea "ergelkeria" zela esan zuen Espainiako presidenteak. Paris-Match aldizkarirako egindako elkarrizketan, Espainiako presidente izendatu berri Adolfo Suarezek. Batxilergoa euskaraz ikasi ahal izango ote zen galdera bera ergela zela erantzun zion kazetariari. Gero, gehitu zuen: “Lehenik, aurki iezazkidazu kimika nuklearra euskaraz irakasteko gai diren irakasleak; izan gaitezen serioak”. Bilboko Unibertsitate Autonomoko fisika irakasle Joserra Etxebarriak honela erantzun zion publikoki presidenteari: “Posible da eta bi gauza baino ez dira behar horretarako: pertsona batek euskaraz jakitea eta fisika nuklearra jakitea”. / Iturria: Ignazio Aiestaran Uriz, Paris Match, 1976: Suárez, Falangea eta euskara (Komunzki, ARGIAren atariko bloga, 2014ko martxoak 24). (argia-baskultur)
(2026-08-27)
GERNIKAKO GAZTETXEA
Huste agindua geldiarazi dute gazteek, baina “kaleratzeko arriskuan” jarraitzen dute. Gaztetxearen lekuan liburutegi publikoa egiteko asmoa du udalak, eta gaurko gaztetxea husteko agindua zien gazteei, obrak egingo dituen enpresa bertaratzekoa baitzen. Egurre Gazte Asanbladak deituta, hamarnaka gaztek kaleratzea eten dute, eta udaletxean eserialdia egin dute udala negoziatzeko prest agertu den arte. Bilera egin dute, eta asanbladak jakinarazi duenez, obrek bere horretan jarraitzen dute. Hamarnaka pertsona bilduta daude Gernikako Gaztetxearen inguruan. Gaur zen bertaratzekoa Gernikako Udalak kontratatutako obra enpresa, gaztetxearen lekuan liburutegi publikoa egiteko; horretarako, udalak gaztetxea husteko agindu zuen orain aste batzuk. Gaztetxearen alde bildutakoek presioa egin eta azkenean udalak jakinarazi du enpresa ez dela agertuko "egoera lasaitu arte". Egurre Gazte Asanbladak salatu du ez dutela jaso azken orduko aldaketaren berri, eta udaletxerantz abiatu dira konponbidea eskatzeko. Udalak negoziazio mahaia ukatu die eta gazteek aldarrikatu dute udaletxearen barruan mantenduko direla "elkarrizketak hasi arte". Denbora batean ostean udalak negoziazio mahaia ireki du eta gazteek udaletxea utzi dute.
Asanbladak joan den abuztuaren 7an salatu zuen udalak gaztetxea husteko agindu ziela. Hasiera batean udalak ez zien alternatibarik eman, baina gero herriko beste lokal bat eskaini zien, baina baldintza batekin: hilaren 24rako orain arteko gaztetxetik kanpo egotea. Asanbladak "xantaiatzat" hartu zuen. "Lokal hori ez da udalaren jabetzakoa oraingoz, funts putre baten jabetza pribatukoa baizik, eta ez dugu aukerarik izan ere ikusteko. Zertara dator, hiru aste itxaron eta berme guztiekin eraikin aldaketa egin beharrean, orain presaz egitea?", salatu zuten gazteek. Kaleratze aginduaren aurrean, asanbladak manifestazioa egin zuen abuztuaren 15ean, Gernikako jaietako Andra Mari egunean. Gazte bat Gernika margolanean zintzilikatu zen eta identifikatu egin zuten. Mobilizazio jendetsua izan zen arren, eta Euskal Herriko gaztetxe ugarik elkartasuna helarazi eta udalaren agindua gaitzetsi arren, husteko agindua bere horretan mantendu dute azken unera arte, gaur goizaldean obrak abiatzekoak zen enpresa ez dela agertuko jakin den arte.
Egurre Gazte Asanbladak Busturialdeko Hitzari esandakoaren arabera, liburutegiaren proiektuak hogei urte daramatza mahai gainean, baina azken hilabeteetan azkartu egin da prozesua; hain justu, gaztetxeak urtebete darama jardunean. Gazteek behin baino gehiagotan aldarrikatu dute Gernikak gaztetxe bat behar duela eta haren alde borrokatzen jarraituko dutela: "Ate bat zabalik eduki arte, ez dugu beste bat zarratuko". (argia-baskultur)
(2026-08-27)
TXOMIN OLHAGARAYREN OMENEZ
Iparretarrak (IK) erakunde armatuko kide izan zen Txomin Olhagarayren omenez Itsasu-n (Lapurdi) eginiko margo-irudia auzitegietara eraman du Simon Fetet Pirinio Atlantikoko Departamenduko prefeta berriak. Astelehenean hartu zuen kargua Simon Fetetek, eta honako hau da bere lehen ekimena Euskal Herrian, beraz. ‘Mediabask’ek asteazken honetan argitaratu duenez, auzitegietara eraman du aurreko igandean Itsasun inauguratu zen horma-irudia. Bertan Txomin Olhagaray herriko gaztea gogoratzen dute. Eskuetan zeraman lehergailuak eztanda egin zitzaion 1980ean IKeko kideari, eta horren ondorioz hil zen.
IK erakundeak sei kide galdu zituen bere jardueran zehar, kidegoaren % 10-12a aldera, kopuru handia beraz; Iñaki Egaña historialariak artikulu honetan nabarmendu zuen. Itsasuko besten testinguruan aurkeztu zen horma-irudi hau, ikusgarria. Artalde bat, dantzariak, hegan dabilen arranoa eta Txomin Olhagaray gaztea ageri dira bertan, mezu honekin batera: ‘Lur huntan landatu dugu hitza, herri libre baten promesa’. Sanoki aretoaren eraikinean margotua dago, herriko Pilota plazan. Prefetaren bulegoak kaleratutako oharrak dioenez, aurkezpenean IK erakundeko kide izandako pertsonak egon ziren eta «asmo hiltzaile nabariak zituen atentatu-saiakera» baten egileari omenaldia egiten zaio. Olhagaray orduko Baionako prefetaordearen familiaren autoan lehergailua jartzen ari zela ekarri nahi izan du gogora Fetetek aipamen honekin, itxuraz. Salaketa jartzearekin batera, dei zuzena egin dio prefetak Itsasuko alkateari, «margo-irudi hori ezabatzeko, eraikin publikoek behar duten neutraltasuna betez». Mediabask Mizel HIribarrenekin harremanetan jarri da eta mezu hori ez duela jaso argitu du auzapezak.
BESTE MEMORIA LEKU BAT
Dirudienez, Goooxoan elkartearen ekimena izan da margo-irudia, Herriko Etxeak onetsitako toki batean kokatua. Igandeko aurkezpen ekitaldian ez zuen inork hitzik hartu udalaren aldetik, ez alkateak ezta zinegotziek ere. Itsasuko Herriko Etxearen web orrian memoria lekuen zerrendaren barruan aipatua dago lan hau, beste askorekin batera: bi mundu gerretan hildakoen omenezko oroitarria, 1963ko Itsasuko Ageriarena. Sanokin margotutakoak Euskal Herriaren alde bizia galdu zuen herriko gazte bat gogoratzen duela aipatzen da. Oroimen adierazpen guzti horien arteko lotura egiten du, justizia eta askatasunaren alde hil diren itsasuar guztiek omena merezi dutela nabarmenduz eta herriak mendez mende jazotako sufrimendua bertan dela aipatuz. (borreruak2-baskultur)
(2026-08-24)
LUBERRI KANPOAN
Luberrik salatu du bertze behin Bilboko Konpartsetatik kanpo utzi dutela, eta sinadura bilketa abiatu du. Konpartsak adierazi du “sistematikoki” ukatu dietela Bilboko Aste Nagusian “normaltasunez” parte hartzeko eskubidea. Luberriko kideek nabarmendu dute hiriko ehunka gazte “jaietatik kanpo” utziko dituztela. Hortaz, bertze konpartsa batzuekin batera, egitarau propioa antolatu dute jaietarako. Luberri konpartsak salatu du laugarren urtez jarraian ezin izanen duela Bilboko Aste Nagusian “normaltasunez” parte hartu. 2023an egin zuten Bilboko Konpartsen Federazioan parte hartzeko lehen eskaria, baina orain arte federazioak ez die utzi txosna propioa edukitzen. Hortaz, “zentzugabetzat” jotzen duen egoera horri irtenbidea “behingoz” aurkitzea eskatu du asteartean, Bilboko Arriaga plazan.
Halaber, ekintza berriak iragarri ditu Luberrik Bilboko Konpartsetan sartzea eskatzeko. Bertzeak bertze, sinadura bilketa abiatu dute, herritarren artean babesa biltzeko. Webgunearen bidez sinatzeko aukera izateaz gain, konpartsako kideek iragarri dute Aste Nagusiko jai eremuan hainbat gune jarriko dituztela.
Luberriko kideen arabera, Bilboko Konpartsetako kide izateko “irizpide guztiak” betetzen ditu konpartsak, eta parte hartzeko aukera “sistematikoki” ukatzeak jai “ireki, plural eta parte hartzaileez” hitz egitea zailtzen du. Izan ere, Luberriren erranetan, erabaki horrek kolokan jartzen du Bilboko Konpartsen jatorrizko izaera. Mugimendu Sozialistarekin duten harremanarekin lotutako “beto politikoei” egozten die egoera Luberrik, eta ohartarazi du “Bilboko ehunka gazte konprometitu jaietatik kanpo” geratuko direla.
450 ARTISTAREN BABESA
Luberrik nabarmendu du “gero eta babes handiagoa” duela, eta hainbat konpartsek elkartasuna adierazi diotela. Horrez gain, gogorarazi du ekainaren hasieran 450 kulturgilek baino gehiagok Luberriren parte hartzearen aldeko agiri bat sinatu zutela; hala nola, Eñaut Elorrietak, Pantxoa eta Peiok, Uxue Alberdik, Evaristok, Joseba Sarrionandiak, Toti Martinez de Lezeak, Itziar Ituñok eta Fermin Muguruzak. Era berean, Bada Garaia, artistok denontzako jaien alde lelopean jaialdi bat egin zuten Bilboko Kafe Antzokian, eta Luberriren egoera salatzeaz gain, gaitzetsi zuten Gasteizko jaietan GKS Gazte Koordinakunde Sozialista eta Etxebizitza Sindikatu Sozialista txosnetatik kanpo utzi izana. Bi hilabete geroago, ordea, egoerak bere horretan jarraitzen duela azpimarratu du Luberrik. Aste Nagusian eginen dituzten bertzelako egitasmoen berri ere eman dute Luberriko kideek agerraldian. Iganderako, Bada Garaia eguna antolatu dute, Luberrik Bilboko jaietan “bere espazioa izan behar duela” aldarrikatzeko. Arratsaldean Sembrando Kaos, 48280 eta Kalipotxo taldeen kontzertuak egonen dira, eta gauean DJ Salda Dago igoko da oholtzara. Abuztuaren 28an, berriz, Luberri Eguna ospatuko dute Askapeña konpartsan, eta herri bazkaria eta hainbat kontzertu antolatu dituzte egun horretarako. (argia-baskultur)
(2026-08-22)
TURISMOAREN AURTENGO HIRU GAIAK
Araba, Bizkaia edo Gipuzkoako udalerri batek gutxienez 750 lo-leku baldin baditu turismora bideratuta, edo 5.000 biztanle baldin baditu eta intentsitate turistiko jakin bat badu, gau bakoitzeko kantitate gehigarri bat ordainarazi ahalko dio udalak turistari. Horixe da tasa turistikoa, datorren urtean aplikatuko dena. Bildutako dirua turismo zerbitzuak hobetzera bideratuko dela esaten da. Munduan herrialde ugarik egiten dute. Tasa turistikoaren aplikaziora mugatu dute eztabaida EAEko erakundeek. Soluziotzat aurkeztu da ia-ia, turismoaren auzian ez baita erakundeen aldetik besterik aipatu. Turismoak dagoeneko eragin dituen eta oraindik ere eragingo dituen kalte ekonomiko eta sozialei buruz ez da analisirik egin, ezta ingurumenean sortutako arazoei buruz ere. Ez da aurreikusten, adibidez, tasa turistikoren dirua kalte horien konponketara bideratzea. Tasak ez ditu, gainera, turistak uxatuko. Bizilagunekin taldeak salatu duenez, Donostian, adibidez, gau bat igarotzeak gutxienez 120 euro balio baditu, inork ez dio bidaiari uko egingo euro bat, bi edo hiru euro gehiago pagatzeagatik.
2030EKO FUTBOL MUNDIALA
Bilbok eta Donostiak “hautagaitza bateratua” aurkeztu dute egoitza bakar izateko. Ez dirudi eskaintza FIFAren gustukoa izango denik. Datozen hilabeteetan jakingo da. Lotsaizun nazionala zatekeen hemengo erakundeek FIFAren berezko baldintza guztiak onartzea. Besteak beste, FIFAk “zerga salbuespena” nahi du, hau da, gastu guztiak ogasunari ordaintzetik salbuetsita egotea; eta hiriaren kontrol erabatekoa izatea, ikusle aldetik “konpetentzia” egin ahal dioten ekintza guztiak ezeztatzeko gaitasuna izatea. Horrez aparte, milioika eurotako inbertsioa eskatzen du, aireportuen ordutegiak moldatu eta azpiegitura handiak kasik horretara mugatzea, estadioen barnealdeak eta kanpoaldeak futbolari bideratzea, hiriko mugikortasuna aldatzea, Poliziaren segurtasuna biderkatzea...
AZPIEGITUREN HANDITZEA
Urte honen amaieran zabalduko da Donostiako metroa, Kontxaren badiaraino iritsiko dena. Horri AHT-a batuko balitzaio, madrildarra hiru ordutan legoke Santa Klara irlari begira. Baina hori ez da hain erruz gertatuko, adibidez Algortako (Bizkaia) portuan dagoeneko gertatzen den bezala. Ehundik gora gurutzontzi jasoko ditu uda honetan; urtez urte gehiago, eta turista gehiago dakartzatenak. Kolpean herrira 7.000 turista jaisteak eragiten duen kaosa benetan handia dela salatzen dute bizilagunek. Bada, handiagoa izango da, portua handitzeko asmotan baitira, gero eta gurutzontzi gehiago jasotzeko. Nabarmen handituko dena, epe motzean, Loiuko (Bizkaia) aireportua izango da. Espainiako AENAk du aireportuen eskumena (%51ean enpresa publikoa da, eta gainontzekoa pribatua), eta badirudi penintsularen iparraldeko erreferentziazko aireportu gisa daukala Loiukoa. Ia-ia bikoiztu egingo da. Datozen bost urteetan, sei pasagune izatetik 11ra pasatuko da, eta urtean zazpi milioi bidaiari jasotzetik hamahiru milioi izatera. Gai horretan dezente gehiago sakondu du Daniel Pardok elkarrizketa honetan. (argia-baskultur)
(2026-08-22)
ISTILU LARRIAK 1906AN
Istilu larriak izan ziren Bilbon meatzarien greban eta lau hildako izan ziren Setaresen. – Duela 120 urte, 1906ko abuztuaren 22an, istilu larriak izan ziren Bilbon meatzarien greban. Agintariek setio egoera ezarri zuten. Sozialistek deitutako greba izan zen, lanaldiaren murrizketa eta aparteko orduen ordainketa eskatzeko. Greban lau hildako izan ziren Setaresen eta bi zauritu larri Ortuellan. Durangon trenbidea dinamitatu zuten. Grebaren planteamendua desegokia zela eta lortzen ari ziren emaitzak eskasak zirela iritzita, deitzaileek lanera itzultzeko gomendioa eman zutenean amaitu zen protesta. Iturria: Ricardo Miralles, La Gran Huelga Minera de 1890. En los Orígenes del Movimiento Obrero en el País Vasco (Historia contemporánea,1990). (argia)
(2026-08-21)
TURISTA SIONISTAK IRUÑEAN
Turista sionistek mehatxuak egin zizkieten Palestinaren aldeko manifestariei Iruñean. Asteartean, Iruñeko Udaletxe plazan BDZ kolektiboak antolatutako Palestinaren aldeko mobilizazioan zeuden manifestariek bi turista sionisten mehatxuak eta irainak jaso zituzten. Istiluen aurkako polizia bertan bazen ere, ez zuten esku hartu, eta Udaltzaingoa izan zen sionistengana hurbildu zena. Mundu osoan zehar turista sionisten probokazioak areagotu dira, eta sare sozioaletan bideo zein argazki askoren bitartez ikusi ditzakegu gertatutakoak. Israelgo herritarrak ikusi dira Palestinaren aldeko manifestariei aurre egiten, edota banderak ateratze, baita ekintzaile internazionalistak erasotzen ere. Azken probokazioa Iruñean ikusi zen eta sare sozialetan zabaldu dute. ‘Ahotsa’ hedabide digitalak ere eman du horren berri.
Pasa den asteartean, Iruñeako Udaletxe Plazan, Gazako herriaren aurkako eraso indiskriminatuak eta genozidioa hasi zirenetik BDZ kolektiboak Nafarroako hiriburuan egiten duen asteroko mobilizazioa egin zuten. Bada, terraza batean zeuden bi turista sionistek manifestariak iraindu, aurre egin eta hiltzeko mehatxuak egin zizkieten. Palestinako herriari elkartasuna adierazteko pankartaren atzean bildutakoei tiro egin eta esku-granadak jaurtitzen zituztela simulatzera ere iritsi ziren sionistak sareetan zabaldutako bideoetan ikusi daitekeen moduan. Honen aurrean, kontzentrazioaren parte ziren kideak haien protestarekin jarraitu zuten, eta presentzia poliziala bazegoen ere, istiluen aurkakoek ez zuten esku hartu. Udaltzaingoa izan zen sionistengana hurbildu zena, jarrera bertan behera utz zezaten.(naiz-baskultur)
(2026-08-17)
EUROPAKO BATASUNAK MIGRAZIO POLITIKAK
Espainiako Gobernuak eskatuta, EBk ezohiko bilera egin du Ceutako (Espainia) migratzaileen krisiaren harira. Bileran 27 herrialde kideak ados agertu dira mugetako kontrolak "indartzearekin" eta migrazioak kontrolatzeko "neurriak" hartzearekin. Ceutan (Espainia) 72.000 migratzaileek Marokoren eta Espainiaren arteko muga gurutzatu ostean, EBko zenbait herrialdek kezka agertu dute, EBko migrazio politikak jomugan jarrita, eta nazioarteko eskuin muturraren migratzaileen aurkako diskurtsoa elikatu du. Bada, EBko Barne ministroek ezohiko batzarra egin dute eta kide guztiek aho batez esan dute Europako Batasuneko "mugak gogortu behar" direla: Frontex Europako mugetako Polizia Ceutara eramatea proposatu du eta itzulerak indartuko ditu, besteak beste.
Ekainean EBren Migrazio eta Asilo Ituna ezarri zuten indarrean, zeinak, besteak beste, migratzaileak jatorrizkoa ez den beste herrialde batera kanporatzea ahalbidetzen duen. Hilabeteren ostean, EBko 27 Barne ministroek aho batez onartu dute EBko mugak "indartu" behar direla. Hari horretatik, EB prest agertu da Ceutan Frontex Europako mugen kontrolerako agentziaren presentzia "areagotzeko". Nabarmentzekoa da hainbatetan salatua izan dela agentziaren "bortizkeria". Adierazi dute "kanporaketak indartuko" dituztela eta "kanpoko herrialdeekiko mugak gogortuko" dituztela. Era berean, iritzi diote jatorrizko herrialdeekiko "elkartasunean" sakondu behar dela. Gaineratu dute "aurretiazko alerta sistemak" ezarriko dituztela eta are gehiago kontrolatu "sare sozialetan partekatzen dena". Hain justu, migratzaileetako askok esan dute sare sozialetan ikusitako informazio faltsuak bultzatuta zeharkatu zutela muga.
KONTROL "TXIKIAGOAK"
Mugak indartzearekin lotuta, azken egunetan Frantziak biderkatu egin du Irun (Gipuzkoa) eta Hendaia (Lapurdi) arteko mugan eta Biriatuko (Lapurdi) mugan kokatutako polizia kopurua; 400 izatera iritsi dira. "Prebentziozko" neurriak direla esan du Pirinio Atlantikoetako suprefet Samuel Gesretek. Aitzitik, Irungo Harrera Sareak ARGIAri ziurtatu dio jada ez daudela aurreko egunetako jendarmeen kontrolak, nahiz eta "kontrol txikiak" egoten jarraitzen duten. "Azken egunetan kontrolak indartu direla sumatu dugu, baina gaur jada jaitsi dira. Kontrolak egoten jarraitzen dute, baina beti bezala, magrebiar edo arabiar itxura duena atzera bidaltzen dute", esan du Harrera Sareako kide Yon Arangurenek. Gertatutakoa zeresan handia ematen ari bada ere, Arangurenek adierazi du ez dutela "eraginik sumatu" haienean, eta aurreikusi du hala izaten jarraituko duela: "Ceutatik hona [Irunera] etortzeko bidea luzea da, itsasontzitik egin behar dute". Ordea, nabarmendu du Irunen "beti" dagoela mugimendua: "Egunero daude muga gurutzatzen saiatzen diren migratzaileak".
BALDINTZA TXARRETAN JARRAITZEN DUTE
Espainiako presidente Pedro Sánchezek eskatuta egin dute bilera, krisiaren lehen egunetan EBko 22 kidek Espainiako Gobernuaren migrazio politikak kritikatu ostean. Bileran, baina, "elkartasuna" helarazi diote Pedro Sánchezen gobernuari eta baloratu dute gobernuaren kudeaketa "azkarra eta eraginkorra" izan dela. Hortaz, "amaitutzat" eman dute krisia. Tokiko GKEk, aldiz, salatu dute Ceutan jarraitzen duten migratzaileek apenas dutela jatekorik eta edatekorik. Datuen arabera, 2.000 migratzailek jarraitzen dute hirian, asko errepideetan eta hondartzan, asilo esperoan. (argia-baskultur)
(2026-08-12)
HIPOKRISIA ETA APOROFOBIA
Inbutuaren legea espazio publikoan: hipokrisia politiko-instituzionala eta aporofobia. Dirudienez, Donostiako alkateak elkartasun komunitarioan aurkitu du bere etsai publiko berria. «Segurtasuna» bermatzeko eta kalean ordena gordetzeko aitzakiarekin, alkateak kalean ozta-ozta eta nekez bizi direnei zuzendutako afari solidarioak debekatzea erabaki du. Kontakizun ofiziala zaharra bezain aurrez ikus daitekeena da: janari plater bat zuzenean lotzea delinkuentziarekin, lapurretekin, istiluekin eta espazio publikoaren ustezko degradazioarekin, auzoa haserrearazi egiten duena, antza. Zigor diskurtso horri koartada teknikoa gehitu zaio orain: janariaren banaketa «osasun-arazo» gisa aurkeztea, elikagaien higiene edo trazabilitate faltan oinarrituta.
Maniobra politikoan benetan adierazgarria dena ez da udal txostenek diotena bakarrik, ezkutatzen eta aipatzen ez dutena baizik. Debekua dekretatzeko, alkateak Udaltzaingoaren, espazio publikoaren eta osasun publikoaren irizpenak erabili ditu. Udalaren beraren Gizarte Ongizate Sailak egindako txosten baten arrastorik ez, lerro bakar bat ere ez. Ikaragarria bezain sintomatikoa da: muturreko gizarte bazterkerian dauden pertsonei buruzko erabakia hartzeko, poliziari eta osasun ikuskatzaileei kontsulta egiten zaie, baina gizarteratze eta esku hartze teknikariak isilarazten dira. Hala ere, nahikoa da edozein arratsaldetan Parte Zaharrean paseatzea konturatzeko espazio publikoa ez dela hondatzen ezer ez daukanari janaria banatzeagatik. Erakundeen hipokrisiak eta arauen aplikazio selektiboak hondatzen dute. Lotsagarria da ikustea agintariek nolako sestra bikoitzarekin neurtzen duten gizalegea hirian. Herritarren enpatiari zorroztasun polizial eta administratiboaz jazartzen zaio, baina udalak beste aldera begiratzen du turisten eta ostalarien etengabeko arau hausteen aurrean:
(*) Turisten ilara amaigabeak, artatuak izateko zain, asko bide publikoan, lurrean kontsumitzen ari direla, denon espazioa okupatzeagatik kontrolik eta zigorrik gabe, gure kaleak de facto terraza erraldoi bihurtuz. (*) Ostalaritzaren aldeko tratua: entzungor gaueko zarataren gehiegikerien aurrean, kalean zaborrak neurriz kanpo pilatzearen aurrean, ordutegiak ez betetzearen aurrean, fatxadetan elementuak baimenik gabe jartzearen eta bide publikoaren pribatizazio oldarkorraren aurrean. (*) Bulegoetako irregulartasunak: nahita tiraderan zehapen espedienteak atxikitzen dituzten zinegotziak, sektore instituzional eta sozioekonomiko boteretsu jakin batzuei jarritako isunak ez sinatzeko. (*) Permisibitate susmagarria: barne txosten ofizialak, CVAIPen eta Arartekoaren ebazpenak bazter utzita; irregulartasun horiei buruzko bidezko auzo salaketek paperontzian amaitzen dute, edo denboran atzeratuta.
Legez kanpokoa zer den, arau-hauste administratiboa zer den edo udal-ordenantza bat ez errespetatzea zer den bereizten duen kontzeptu ildo fina aitzakia burokratiko hutsa bihurtu da. Ke gortina egoki bat, neurri horren atzean benetan dagoena ezkutatzeko diseinatua: klasismoa, elkartasunik eza eta aporofobia nabarmena. Udal araua modu asimetrikoan erabiltzen denean —gogorra eta zigortzailea babesgabearen aurka, adeitsua eta itsua irabazi ekonomiko pribatuarekin—, arauek eta ustezko legezkotasunak bizikidetza tresna izateari uzten diote, eta segregazio tresna bihurtzen dira. Etxerik gabeko jendearen elikadura administrazio hutsegite edo osasun arrisku gisa tratatzeak ez du bazterketa konpontzen; pobrezia ikusezin bihurtzen du soilik, hiriaren postal turistikoa deserosoa gerta ez dadin. Elkartasun hipokrita. Lesbosen edo Adarraren puntan, bai. Gure kaleetan, ez. Donostiak ez du kalean afaltzen dutenek eragindako segurtasun falta edo osasungarritasunaren arazorik; duintasun politikoko arazoa du, agintariek ogitarteko solidarioari jazartzea aukeratzen baitute, eta boteretsuaren arau-haustea babestea. (Xabier Arberas / BERRIA) (baskultur)
(2026-08-07)
ELKANO: INDARKERIA KOLONIALA
“Elkanori Ez” ekimenak elkarretaratzea egin du asteartean Getarian (Gipuzkoa), antzerkiaren "izaera espainiarra, arrazista eta kolonialista" salatzeko. Elkanoren lehorreratzearen berrinterpretazioa baino hiru egun lehenago egingo dute, ekimenaren hitzetan, "espektakulua" baino lehen. Elkanoren lehorreratzearen "izaera arrazista eta kolonialista" salatzeko, Elkanori Ez ekimenak elkarretaratzea egin du asteartean, abuztuaren 4an, Getariako (Gipuzkoa) Malkorbe hondartzan, 20:00etan, Elkanori ez, kolonialismoa salatu dezagun lelopean.
Lau urtean behin Getarian Elkanoren Lehorreratzea antzezten dute. Herri antzerkia da, 1522an Juan Sebastian Elkano San Lucar de Barrameda-ra (Cadiz, Espainia) iritsi zenekoari buruz, "lehen munduko bira" egin eta gero. Hain zuzen, ostiralean egingo dute, abuztuaren 7an. Ordea, ekimenak sareetan zabaldutako idatziaren arabera, "sarraski kolonial eta esklabista" omentzeko antzerkia da. Ekimenak salatu du antzerkia "espainiar nazionalismoaren" ikur gisa erabiltzen dela: "[Elkano] Gaztelako Koroaren espedizio kolonial baten parte izateaz gain, armadaren eta erregearen aldeko figura esanguratsuenetakoa izan zen. Eta oraindik ere izaten jarraitzen du". Azken urteetan, Elkano "humanista, euskaldun, itsasgizon noble eta berdinzale" gisa ezagutarazi bada ere, Elkanori Ez ekimenaren ustez, itsasgizonak "Espainiako monarkiaren, armadaren eta nazioaren" sinbolo izaten jarraitzen du.
KOLONIALISMOA ESPEKTAKULU
Ekimenak nabarmendu du historiako gertakariaren berrinterpretazioak iruditeria koloniala eta estereotipo arrazistak indartzen dituela, espedizio europearraren kontakizunean oinarritzen den horretan. "Herrialde ez europearrak homogeneoak eta estereotipatuak bezala irudikatzen dira, arrazializazioa eragiten duten ezaugarriak erabilita, adibidez, blacface eginez edo herrialde desberdinetako elementu kulturalak testuingurutik kanpo erabiliz", azaldu du. Horrek guztiak ondorioa du: "Beste behin, Europa historiako subjektu gisa kokatzea, eta kolonizatutako herrialdeak deshumanizatzea eta objektu bihurtzea". Antzerkiaren beraren funtsa salatzearekin batera, ekimenak azpimarratu du azken urteetan ekitaldiak "bultzada handia" jaso duela, turismoarekin lotutako interesak medio. Eta hortaz, antzerkiak, ondorio historikoen eta egungo jarraipenaz hausnartzeko balio beharrean, iragan koloniala "espektakulu" bihurtzen duela. (argia-baskultur)
(2026-08-05)
TEKNIKARIEN GREBA GASTEIZEN
Teknikariok: «Aldez aurretik jakin nahi dugu noiz eta zer ordutan lan egingo dugun». Ander Tejerina Teknikariok sindikatuko ordezkaria izan dugu NAIZ Irratian, ikuskizunen sektoreko teknikariek abiatu dituzten lanuzteez hitz egiteko. Lan hitzarmenaren negoziazioa berriz martxan jartzea eta ordutegiak aldez aurretik ezagutzeko aukera izatea eskatu dute. Ikuskizunen sektoreko teknikariek greba eguna izan dute Gasteizen, Teknikariok sindikatuak deituta. Behin-behinekotasuna, atsedenik gabeko lanaldi luzeak, jaiegunetako eta gaueko plusik eza eta kontziliaziorako zailtasunak salatu dituzte. Ander Tejerina sindikatuko ordezkariak azaldu ditu mobilizazioaren arrazoiak NAIZ Irratian. (Ander Tejerina, Teknikariok sindikatuko ordezkaria. / Endika Portillo | Foku)
Tejerinaren esanetan, teknikarien jarduna «nahiko lan prekarioa» da, neurri batean sektorearen beraren ezaugarrien ondorioz. Lana data eta garai jakin batzuetan pilatzen dela azaldu du, bereziki udan eta jaietan, eta zuzeneko ikuskizunetan gauetan lan egitea ohikoa dela. «Ordutegiak oso gogorrak dira, eta kontziliazioa egiteko aukera oso urria da», nabarmendu du. Lehen piketea Gasteizko Felix Petite antzokiaren aurrean egin dute. Sindikatuko kideak azaldu du sektorea oso atomizatuta dagoela, enpresa txiki ugariz osatuta. Horrek langileen arteko harremanak eta antolakuntza zailtzen dituela esan du: «Elkarren arteko lotura oso txikia da, bai enpresen artean, bai langileen artean; horregatik, asko kostatu zaigu honaino iristea». Gasteizko jaien hasieraren biharamuna aukeratu dute lehen greba egunerako. Abuztuaren 14an eta 26an beste bi lanuzte egingo dituzte, Donostiako eta Bilboko jaiekin bat eginez. Teknikariek jai eta kultur ekitaldietan duten garrantzia ikusarazi nahi dute horrela.
LAN HITZARMENAREN NEGOZIAZIOA, ETENDA
Grebaren arrazoi nagusia lan hitzarmen kolektiboaren negoziazioa etenda egotea dela azaldu du Tejerinak. «Hitzarmen kolektibo batek gure baldintzak arautuko lituzke, baina sektore osoan ere eragingo luke», adierazi du. Teknikariak kultura eta jaien sektoreko atal bat baino ez direla gogorarazi du, prekaritatea beste esparru batzuetan ere zabaldua baitago. «Ez da soilik teknikarien arazoa; artistengan eta sektoreko beste langileengan ere badago prekaritatea», esan du. Dena den, beraiek enpresak presionatzen eta antolatzen ari direla nabarmendu du, lan baldintzak arautuko dituen hitzarmena lortzeko. Bi urte eta erdi daramatzate patronalarekin negoziatzen. Zenbait arlotan akordioak lortu dituzte, besteak beste hitzarmenaren aplikazio eremuan eta lan kategorietan. Desadostasun nagusia, ordea, kontziliazioarekin lotutako gaietan dago: lan egutegietan, txandetan eta ordutegietan. Maiatzaren 15ean egindako grebaz geroztik patronalarekin izan duten komunikazioa «oso eskasa» izan dela ere esan du.
ERAKUNDE PUBLIKOEN ETA TXOSNEN ARTEKO ALDEA
Tejerinak erakunde publikoen eta txosnaguneen jarreren arteko aldea nabarmendu du. Haren esanetan, Gasteizko Udalak enpresei ohartarazi die emanaldiak egiten ez badituzte zigorrak jaso ditzaketela. Txosnek, aldiz, elkartasuna adierazi eta eguneko emanaldi guztiak bertan behera utzi dituzte. Artistek ere grebarekiko elkartasuna adieraz dezaketela esan du, emanaldiak bertan behera utzita edo oholtza gainean mezuak zabalduz. «Artistak figura publikoak dira, eta emanaldi bat bertan behera uzten dutenean izugarri eskertzen diegu, guretzat oso garrantzitsua delako», azaldu du.
«HAUSNARTU ZERGATIK EZ DAGOEN KONTZERTURIK»
Herritarrei ere mezua helarazi die Teknikariok sindikatuak. «Gaur gustuko duten musikaria ikusi ezin badute, hausnartu dezatela zergatik ez dagoen kontzerturik», eskatu du Tejerinak. Ikuskizunen atzean dauden langileen baldintzetan pentsatzeko deia egin du: «Jendeak minutu bat hartzea gustatuko litzaiguke, eta galdetzea ea langile hauek hain gaizki ote dauden, ea benetan arrazoiak dituzten greba egiteko». Azken finean, teknikariek ikuskizunari zerbitzua ematen diotela azaldu du, baina azken hartzailea publikoa dela. Horregatik, grebak herritarren artean hausnarketa eragitea espero dute.
SEKTORE OSOAN ERAGINA IZAN DEZAKEEN AKORDIOA
Patronalak argudiatzen du sektoreak ezin duela teknikariek eskatzen duten aurreikuspenarekin funtzionatu. Izan ere, langileek ordutegiak aldez aurretik ezagutzeko, enpresek bezeroen informazioa lehenago jaso beharko lukete; eta bezero horiek, askotan, erakunde publikoak edo sustatzaileak dira. «Hau kate bat da», azaldu du Tejerinak. Hitzarmenak ez luke soilik langileen eta enpresen arteko harremana aldatuko, baizik eta sektore osoaren funtzionamendua. Greba deialdiak teknikarien egoera ikusarazteko balioko duela espero dute. «Uste dut jendearengana heltzea lortuko dugula, bai komunikabideen bidez, bai emanaldiak bertan behera geratzearen bidez», amaitu du Tejerinak. (naiz-baskultur)
(2026-08-02)
IKUSKIZUNEN SEKTOREKO GREBA
Ikuskizunen sektoreko langileek deitutako greba dela eta, bertan behera utzi dituzte Gasteizko jaietan (abuztuaren 5ean), Donostian (hilaren 14an) eta Bilbon (26an) txosnetan antolatutako kontzertuak, antolatzaileek Europa Press agentziari jakinarazi diotenez. Aipatu sektoreko langileek –Teknikariok, ESK, LAB, UGT, ELA eta CCOO sindikatuen babesarekin– greba-egun berriak iragarri zituzten uztailaren 21ean, hiru hiriburuetako jaiegunekin bat eginez (abuztuaren 5ean Gasteizen, abuztuaren 14an Donostian eta abuztuaren 26an Bilbon); horren bidez, sektorean egun bizi duen prekarietatea salatu, enpresaburuek lehen hitzarmen kolektiboa blokeatu izana gaitzetsi eta lan-baldintza duinak exijitu nahi dituzte. (Greba deialdi berriaren aurkezpena, Arriagan. / Oskar MATXIN EDESA | FOKU)
Greba-egunak Bilboko Arriaga plazan egindako ekitaldi publiko batean iragarri ziren; bertan, aisialdi-sektoreko langileekin batera, Gasteizko Txosna Batzordeko, Donostiako Piratetako eta Bilboko Konpartsetako ordezkariak izan ziren. Talde horiek publikoki adierazi zuten langileen aldarrikapenekiko babesa, «sektoreko arazoen eta baldintza prekarioen berri zuzena» baitute, «enpresaburuek ukatu egiten badituzte ere». Hiru hirietako txosna batzordeetako ordezlakariek grebaren deitzaileei baieztatu diete, haien eskariekin bat eginez, bertan behera utziko dituztela Arabako hiriburuko La Blanca jaietan hilaren 5erako, Donostiako Aste Nagusian hilaren 14korako eta Bilboko Aste Nagusian hilaren 26korako aurreikusitako kontzertuak. (naiz-baskultur)
(2026-08-01)
TURISMOAREN AURTENGO HIRU GAIAK
Araba, Bizkaia edo Gipuzkoako udalerri batek gutxienez 750 lo-leku baldin baditu turismora bideratuta, edo 5.000 biztanle baldin baditu eta intentsitate turistiko jakin bat badu, gau bakoitzeko kantitate gehigarri bat ordainarazi ahalko dio udalak turistari. Horixe da tasa turistikoa, datorren urtean aplikatuko dena. Bildutako dirua turismo zerbitzuak hobetzera bideratuko dela esaten da. Munduan herrialde ugarik egiten dute. (2020an egindako erreportaje bateko irudia. Tasa turistikoaren aplikaziora mugatu dute eztabaida EAEko erakundeek. Soluziotzat aurkeztu da ia-ia, turismoaren auzian ez baita erakundeen aldetik besterik aipatu. Turismoak dagoeneko eragin dituen eta oraindik ere eragingo dituen kalte ekonomiko eta sozialei buruz ez da analisirik egin, ezta ingurumenean sortutako arazoei buruz ere. Ez da aurreikusten, adibidez, tasa turistikoren dirua kalte horien konponketara bideratzea. Tasak ez ditu, gainera, turistak uxatuko. Bizilagunekin taldeak salatu duenez, Donostian, adibidez, gau bat igarotzeak gutxienez 120 euro balio baditu, inork ez dio bidaiari uko egingo euro bat, bi edo hiru euro gehiago pagatzeagatik. (Dos Por Dos / ARGIA CC BY SA)
2030EKO FUTBOL MUNDIALA
Bilbok eta Donostiak “hautagaitza bateratua” aurkeztu dute egoitza bakar izateko. Ez dirudi eskaintza FIFAren gustukoa izango denik. Datozen hilabeteetan jakingo da. Lotsaizun nazionala zatekeen hemengo erakundeek FIFAren berezko baldintza guztiak onartzea. Besteak beste, FIFAk “zerga salbuespena” nahi du, hau da, gastu guztiak ogasunari ordaintzetik salbuetsita egotea; eta hiriaren kontrol erabatekoa izatea, ikusle aldetik “konpetentzia” egin ahal dioten ekintza guztiak ezeztatzeko gaitasuna izatea. Horrez aparte, milioika eurotako inbertsioa eskatzen du, aireportuen ordutegiak moldatu eta azpiegitura handiak kasik horretara mugatzea, estadioen barnealdeak eta kanpoaldeak futbolari bideratzea, hiriko mugikortasuna aldatzea, Poliziaren segurtasuna biderkatzea...
AZPIEGITUREN HANDITZEA
Urte honen amaieran zabalduko da Donostiako metroa, Kontxaren badiaraino iritsiko dena. Horri AHT-a batuko balitzaio, madrildarra hiru ordutan legoke Santa Klara irlari begira. Baina hori ez da hain erruz gertatuko, adibidez Algortako (Bizkaia) portuan dagoeneko gertatzen den bezala. Ehundik gora gurutzontzi jasoko ditu uda honetan; urtez urte gehiago, eta turista gehiago dakartzatenak. Kolpean herrira 7.000 turista jaisteak eragiten duen kaosa benetan handia dela salatzen dute bizilagunek. Bada, handiagoa izango da, portua handitzeko asmotan baitira, gero eta gurutzontzi gehiago jasotzeko. Nabarmen handituko dena, epe motzean, Loiuko (Bizkaia) aireportua izango da. Espainiako AENAk du aireportuen eskumena (%51ean enpresa publikoa da, eta gainontzekoa pribatua), eta badirudi penintsularen iparraldeko erreferentziazko aireportu gisa daukala Loiukoa. Ia-ia bikoiztu egingo da. Datozen bost urteetan, sei pasagune izatetik 11ra pasatuko da, eta urtean zazpi milioi bidaiari jasotzetik hamahiru milioi izatera. Gai horretan dezente gehiago sakondu du Daniel Pardok elkarrizketa honetan. (argia-baskultur)
(2026-07-29)
ZUBIETAKO MAKROKARTZELA
Akats teknikoek ezohiko tenperatura altuak eta oinarrizko produktuak erosteko txartelek edo telefonoek ez funtzionatzea eragin dute. Ekainean inauguratu zuten presondegi berria. Ekainaren 17an Martuteneko espetxe zaharreko preso gehienak Zubietako makropresondegi berrira lekualdatu zituztenetik. Lehenago, proiektuak hainbat hutsune zituela salatu zuten hainbat gizarte-eragilek. Bada, hainbat irregulartasun atera dira argitara jada, eta urraketa horiek zuzenean eragin diete presoen oinarrizko eskubideei.
Alde batetik, ezohiko tenperatura altuak pairatu dituzte kartzelan. Izan ere, iragan asteko muturreko beroaldiaren erdian, aire egokituko sistemak huts egin zuen, eta dutxetatik ez zen ur freskorik ateratzen. Hala, preso dauden pertsonek salatu dute azala kiskali egin zaiela. Gainera, beroaldian zehar, dutxa ugarik ez zuten funtzionatzen. Horri guztiari garbiketa-zerbitzuaren egoera gehitu zaio, jakinarazi baitute Gizarteratze Zentroan ez dituela inork garbitzen azpiegiturak. Bestalde, kartzela osoan zehar hainbat akats informatiko izan dira, eta pabiloi arteko telefonoek, adibidez, ez dute egoki funtzionatzen. Zubietako makropresondegi berria moduluka banatuta dago, eta kartzelariek telefonoak erabili beharko lituzkete haien artean komunikatzeko. Beste akats baten ondorioz, presoek ezin izan dituzte oinarrizko produktuak erosi kartzelan, erosketak egiteko txartel elektroniko batzuk banatu baitizkiete; baina, orain artean, horiek ez dute funtzionatu. Makropresondegia lehenbailehen ireki ahal izateko, "behar gabe prozedurak azkartu eta inprobisatu" dituztela salatu dute kartzelazainen izenean hitz egin duten sindikatuek.
45,5 MILIOI EURO
Makropresondegi berria eraikitzeko 45,5 milioi euro bideratu dituzte Eusko Jaurlaritzak eta Espainiako Gobernuak. Azken hilabeteotan, Maria Jesus San Jose (PSE-EE) Justizia eta Giza Eskubideen sailburuak eta Denis Itxaso (PSE-EE) Etxebizitza Sailburuak Zubietako egitasmoa "euskal espetxe ereduaren" ikur dela adierazi dute, eta eredu hori "gizarteratzean" nahiz "bizikidetzan" oinarritzen dela. Bada, ireki eta lehen bi asteotako gertakariek agerian utzi dute eredu horrek barne hartzen duela presoen oinarrizko eskubideen urraketa. (argia-baskultur)
https://www.argia.eus/albistea/zubietako-makrokartzela-berriko-presoen-eskubideak-nabarmen-urratu-dituzte-dagoeneko
IRUDIAK:
(*) Prentsa aktuala
(LEHEN ARGITALPENA BASKULTUR.INFO 2026-07-29)
